Incoterms® 2020 · Chỉ dùng cho vận tải biển và thủy nội địa
FOB (Free On Board) – Giao lên tàu theo Incoterms® 2020
Theo FOB, người bán giao hàng lên con tàu do người mua chỉ định tại cảng bốc hàng quy định, hoặc mua lại hàng đã được giao như vậy. Rủi ro chuyển sang người mua khi hàng đã nằm trên tàu; người mua trả cước biển và mọi chi phí sau đó. FOB là điều kiện quen thuộc nhất với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.
- Chuyển rủi ro
- Rủi ro chuyển sang người mua khi hàng đã được xếp lên tàu do người mua chỉ định tại cảng bốc hàng quy định.
- Chuyển chi phí
- Người bán chịu mọi chi phí cho đến khi hàng đã được xếp lên tàu, kể cả thông quan xuất khẩu; người mua chịu cước biển, bảo hiểm và các chi phí sau đó.
- Phương thức vận tải
- Chỉ dùng cho vận tải biển và thủy nội địa
- Bảo hiểm
- Không bắt buộc, các bên tự thoả thuận
Ai làm gì trong chuỗi giao hàng
- 1Bốc hàng tại cơ sở người bánNgười bán
- 2Thông quan xuất khẩuNgười bán
- 3Vận chuyển đến cảng/ga điNgười bán
- 4Xếp hàng lên phương tiện chínhNgười bán
- 5Vận tải chínhNgười mua
- 6Bảo hiểm hàng hóaKhông bắt buộc / tùy thỏa thuận
- 7Dỡ hàng tại nơi đếnNgười mua
- 8Thông quan nhập khẩuNgười mua
- 9Thuế và lệ phí nhập khẩuNgười mua
- 10Giao đến địa điểm cuối cùngNgười mua
Nghĩa vụ người bán
- Cung cấp hàng hóa, hóa đơn thương mại và đóng gói phù hợp.
- Vận chuyển hàng đến cảng bốc hàng và giao lên tàu do người mua chỉ định trong thời hạn thỏa thuận.
- Làm thủ tục và chịu chi phí thông quan xuất khẩu.
- Chịu chi phí và rủi ro cho đến khi hàng đã nằm trên tàu.
- Cung cấp bằng chứng giao hàng và hỗ trợ người mua lấy chứng từ vận tải.
- Thông báo cho người mua việc đã giao hàng hoặc tàu không nhận hàng.
Nghĩa vụ người mua
- Thanh toán tiền hàng.
- Thuê tàu hoặc lưu khoang, trả cước biển và thông báo tên tàu, điểm bốc và thời gian bốc hàng cho người bán.
- Chịu rủi ro và chi phí từ khi hàng đã lên tàu.
- Làm thủ tục và chịu chi phí thông quan nhập khẩu, quá cảnh, thuế nhập khẩu.
- Chịu chi phí dỡ hàng và các phí tại cảng đến.
- Tự quyết định việc mua bảo hiểm hàng hóa.
- Chịu rủi ro và chi phí phát sinh nếu tàu không đến đúng hạn hoặc không nhận hàng.
Nên dùng khi
- Hàng rời hoặc hàng bách hóa được xếp trực tiếp lên tàu tại cảng.
- Người mua có hợp đồng cước tốt với hãng tàu và muốn chủ động lịch tàu.
- Doanh nghiệp nhập khẩu muốn tự thuê tàu và mua bảo hiểm trong nước.
- Bán theo chuỗi (string sale) đối với hàng hóa đã được giao lên tàu.
Không nên dùng khi
- Hàng container giao cho hãng tàu tại bãi trước khi tàu chạy, khi FCA phù hợp hơn.
- Vận tải hàng không, đường bộ hoặc đường sắt.
- Người mua không có khả năng thuê tàu hoặc chỉ định forwarder đáng tin cậy.
Sai lầm thường gặp
- Dùng FOB cho hàng không, ví dụ "FOB Tan Son Nhat Airport".
- Ghi cảng đến thay vì cảng bốc hàng sau mã FOB.
- Hiểu theo kiểu FOB của Mỹ (Uniform Commercial Code), vốn khác với FOB Incoterms.
- Không thỏa thuận rõ ai trả phí THC, phí chứng từ, phí niêm phong tại cảng xuất.
- Không lường trước rủi ro khi container nằm tại bãi trước khi lên tàu nhưng vẫn thuộc người bán.
Thực tiễn tại Việt Nam
Phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vẫn báo giá theo FOB, ví dụ "FOB Cat Lai", "FOB Hai Phong" hoặc "FOB Cai Mep". Theo thông lệ, người bán chịu các phụ phí địa phương đầu xuất như THC, phí chứng từ (B/L fee), phí niêm phong (seal), phí CFS với hàng lẻ và phí điện giao hàng (telex release) nếu có; nhưng vì không nằm trong định nghĩa của Incoterms, các khoản này nên được ghi rõ trong hợp đồng. Hàng FOB tại Việt Nam thường là hàng chỉ định, tức người mua chỉ định forwarder hoặc hãng tàu. Với hàng container, người bán phải hạ container tại bãi vài ngày trước khi tàu chạy nhưng vẫn chịu rủi ro đến khi container lên tàu, nên FCA là lựa chọn phù hợp hơn.
Ví dụ minh hoạ
Một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê tại Đắk Lắk bán 19,2 tấn cà phê nhân cho nhà rang xay Ý theo "FOB Cat Lai, Vietnam, Incoterms® 2020". Người bán đóng hàng vào container 20 feet, vận chuyển xuống cảng Cát Lái, làm thủ tục hải quan xuất khẩu, trả THC đầu xuất và phí chứng từ. Người mua đặt chỗ với hãng tàu qua forwarder của mình, trả cước biển đến Genoa, tự mua bảo hiểm và chịu rủi ro kể từ khi container được xếp lên tàu tại Cát Lái.
Câu hỏi thường gặp
Theo FOB, rủi ro chuyển khi hàng qua lan can tàu hay khi hàng nằm trên tàu?
Từ Incoterms 2010, khái niệm "lan can tàu" đã bị bỏ. Theo Incoterms 2020, rủi ro chuyển khi hàng đã được xếp lên tàu (on board).
Có dùng FOB cho hàng container được không?
Về mặt pháp lý vẫn có thể, nhưng ICC khuyến nghị dùng FCA vì người bán giao container cho hãng tàu tại bãi trước khi tàu chạy và mất kiểm soát hàng, trong khi theo FOB rủi ro vẫn thuộc người bán cho đến khi container lên tàu.
Phí THC tại cảng xuất theo FOB do ai trả?
Theo thông lệ tại Việt Nam, người bán trả THC đầu xuất vì đây là chi phí trước khi hàng lên tàu. Tuy nhiên, nên ghi rõ trong hợp đồng để tránh tranh chấp.
Nhập khẩu theo FOB thì khai trị giá hải quan thế nào?
Người nhập khẩu phải cộng cước biển và phí bảo hiểm quốc tế vào giá FOB để có trị giá tính thuế đến cửa khẩu nhập đầu tiên.
Incoterms® là nhãn hiệu đã đăng ký của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC). Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc ngân hàng cho từng giao dịch.
Bảng phân chia trách nhiệm Incoterms® 2020
| Điều kiện | Bốc hàng tại cơ sở người bán | Thông quan xuất khẩu | Vận chuyển đến cảng/ga đi | Xếp hàng lên phương tiện chính | Vận tải chính | Bảo hiểm hàng hóa | Dỡ hàng tại nơi đến | Thông quan nhập khẩu | Thuế và lệ phí nhập khẩu | Giao đến địa điểm cuối cùng |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | B | B | B | B | B | – | B | B | B | B |
| FCA | S | S | S | B | B | – | B | B | B | B |
| FAS | S | S | S | B | B | – | B | B | B | B |
| FOB | S | S | S | S | B | – | B | B | B | B |
| CFR | S | S | S | S | S | – | B | B | B | B |
| CIF | S | S | S | S | S | S* | B | B | B | B |
| CPT | S | S | S | S | S | – | B | B | B | B |
| CIP | S | S | S | S | S | S* | B | B | B | B |
| DAP | S | S | S | S | S | – | B | B | B | S |
| DPU | S | S | S | S | S | – | S | B | B | S |
| DDP | S | S | S | S | S | – | B | S | S | S |
- S Người bán
- B Người mua
- S* Người bán bắt buộc mua bảo hiểm
- – Không bắt buộc / tùy thỏa thuận
Cần tư vấn điều kiện giao hàng hoặc chứng từ cho lô hàng cụ thể?
Chuyên gia GLG rà soát hợp đồng, Incoterms và bộ chứng từ trước khi bạn ký với đối tác.